Najbardziej ogólnie rozumie się pod tym pojęciem wspólne użytkowanie "z kimś" (sharing) "czegoś" przez "kogoś" za pomocą pewnego podejścia dla realizacji określonego celu.

Często definiuje się integrację jako połączenie niejednorodnych składników w całość, tak że współdziałając w ramach tej całości wzmagają swoją skuteczność.

Podkreślany jest ten synergistyczny efekt integracji. Termin integracja odnoszony jest także do integracji zarządzania organizacją jego systemu informacyjnego. W takim ujęciu oznacza przede wszystkim integrację systemu zarządzania i systemów informacji zorientowanych na wspomaganie podejmowania decyzji, z których każdy już przedstawia określony poziom integracji.

Jako podstawowy cel integracji systemów informatycznych wymienia się często "integrację biznesu". Ta integracja biznesu jest możliwa do osiągnięcia za pomocą integracji procesów biznesowych poprzez rekonstrukcję i integrację samych procesów oraz systemów informacji, które wspomagają te procesy.

Integracja systemów informatycznych jest też rozważana w kontekście koncepcji M. Portera - łańcucha tworzenia wartości, odnoszącego się do działalności jednej firmy, jak i tzw. ciągów gospodarczych obejmujących kilka wewnątrzfirmowych łańcuchów gospodarczych. Stąd kryteria oceny poziomu integracji odnoszą się do współdziałania partnerów w tworzeniu wartości w ramach przedsiębiorstwa oraz partnerów biznesowych na rynku, sięgając aż do klientów.

Firmy oferujące zintegrowane pakiety oprogramowania dla przedsiębiorstw podkreślają integrującą rolę "ukierunkowanego na procesy gospodarcze wdrażania technologii informacyjnej IT (Information Technology) oraz, coraz częściej przepływ pracy (workflow) ]ako podstawową technikę integracji (por. prace Workflow Management Coalition (WfMC)). Można się o tym przekonać przeglądając materiały udostępniane klientom przez producentów i dostawców dużych systemów informatycznych dla przedsiębiorstw.

Konsorcja działające w sferze produkcji i wdrażania oprogramowania proponują własne definicje i określenia integracji. Przykładowo konsorcjum producentów oprogramowania OAG (Open Applications Group) wprowadziło pojęcie "integracji otwartych aplikacji". Celem jest integracja obiektów gospodarczych poprzez integrację oprogramowania, które automatyzuje poszczególne funkcje gospodarcze przedsiębiorstwa.

Zgodnie z definicją podaną przez Gartner Group, integracja to "realizacja dużych, złożonych projektów informatycznych o wartości ponad 3 min USD dotyczących opracowania i/lub zbudowania architektur lub aplikacji dopasowanych do specyficznych wymagań użytkownika, a także ich integracji z nowym lub istniejącym sprzętem komputerowym, oprogramowaniem i osprzętem telekomunikacyjnym ". Za istotne kryteria integracji uznano w tej definicji wielkość i złożoność przedsięwzięć związanych z wdrażaniem technologii informacyjnej.

W literaturze rozważane są różne typy, czy też formy integracji. Przykładowo wymienia się integrację systemową {system integration), integrację aplikacji (application integration), integrację biznesową (business integration).

Integracja systemowa jest rozumiana jako taka integracja, która dotyczy komunikacji między systemami, tj. połączenia i wymiany danych za pomocą sieci komputerowych i protokołów komunikacyjnych. Integracja aplikacji dotyczy współdziałania aplikacji realizowanych na różnych platformach sprzętowych i oprogramowania, jak również wspólnego użytkowania danych przez różne aplikacje (common shared data). Integracja aplikacji jest realizowana za pomocą tworzenia środowisk przetwarzania rozproszonego, interfejsów programów użytkowych API (Application Program Interfaces) i standardów w zakresie wymiany danych. Integracja biznesowa dotyczy koordynacji procesów gospodarczych. Wymaga zrozumienia zasad działania biznesu i precyzyjnego zdefiniowania reguł operacyjnych biznesu. Przedstawione trzy typy (formy) integracji: systemowa, aplikacji i biznesowa umożliwiają osiągnięcie różnych poziomów integracji. Te poziomy integracji sązgodne z poziomami integracji przyjętymi przez konsorcjum AMICE w projekcie ESPRIT dla realizacji koncepcji zintegrowanego przedsiębiorstwa CIM (Computer Integrated Manufacturing).

W sferze usług integracyjnych można wymienić różne ich rodzaje odpowiadające różnym poziomom integracji:

• kompleksowe usługi doradczo-biznesowe, mające na celu przebudowę firmy (/T total solution provider) - integracja na poziomie biznesu;
• kompleksowe usługi, mające na celu doprowadzenie do wdrożenia oprogramowania biznesowego (TTsolution provider) - integracja na poziomie aplikacji;
• usługi z zakresu instalacji oprogramowania komunikacyjnego, biurowego, systemów operacyjnych (IT systems integrator) - integracja na poziomie systemowym;
• usługi z zakresu instalacji sieci (IT# network systems integrator) - integracja na poziomie systemowym.

Wszystkie wymienione powyżej rodzaje usług integracyjnych są oferowane na polskim rynku.

Jako typową paletę usług integratora wymienia się integrację systemów w postaci sprzętu, sieci i oprogramowania różnych producentów, konsultacje dotyczące różnych etapów cyklu życia systemu, tworzenie oprogramowania na zamówienie klienta, zarządzanie projektami informatycznymi, utrzymywanie systemu komputerowego klienta, zapobieganie i usuwanie skutków katastrof. Coraz częściej poleca się usługi integratora intenetowego.

Krokami prowadzącymi do osiągnięcia pełnej integracji w dziedzinie systemów informatycznych jest osiągnięcie komputerowo zintegrowanego wytwarzania (Computer Integrated Manufacturing) oraz komputerowo zintegrowanego zarządzania (Computer Integrated Management) oraz obu tych obszarów. Zauważa się, że w obszarze komputerowo zintegrowanego wytwarzania osiągnięto znacznie więcej niż w obszarze komputerowo zintegrowanego zarządzania, przede wszystkim z uwagi na fakt, że komputerowo zintegrowane wytwarzanie obejmuje głównie problemy ustrukturalizowane.

Architektury i modele referencyjne, to narzędzia ułatwiające zintegrowane spojrzenie na systemy informatyczne przez pryzmat procesów gospodarczych.

Pod pojęciem architektur i modeli referencyjnych rozumie się architektury i modele opracowane w oparciu o zebrane doświadczenia gospodarowania przedsiębiorstwami i wdrażania systemów informatycznych, zawierające ogólne rozwiązania, np. dla określonej branży lub dziedziny zastosowań, i stanowiące podstawę opracowywania architektur i modeli dla "konkretnych" - rzeczywistych sytuacji przedsiębiorstw lub dokonywania oceny "konkretnych" już wdrożonych architektur i modeli Używane tu słowo referencyjny pochodzi od łacińskiego słowa referre (odnosić się, informować, odwoływać się, rekomendować). Architektura lub model referencyjny powinny być wzorcami powszechnie uznawanymi, które mogą zostać użyte jako rozwiązania wyjściowe przystosowywane do indywidualnych potrzeb.

Architektury i modele referencyjne stwarzają podstawy integracji sfery biznesowej i sfery technologii informatycznych. Przykładami znanych architektur referencyjnych są: CIMOSA (Open System Architecture for Computer Integrated Manufacturing), GRAI/GIM (Graphes de Resultats et Actives Interrelies/GRAI Integrated Methodology), PERA (Purdue Enterprise Reference Architecture), GERAM (Generalized Enterprise Reference Architecture and Methodology), SOM (Semantic Object Model Architecture), IFIP (Information System Methodology Organizacji IFIP (International Federation for Information Processing), ISA (Information System Architecture), ARIS (Architecture of Integrated Information Systems). Proponują one całościowe koncepcje wdrażania i zastosowań technologii informatycznych, obejmujące rozwiązania organizacyjne i z zakresu ekonomiki przedsiębiorstwa, architekturę oprogramowania. Obecnie są zwykle silnie ukierunkowane na wspomaganie organizacji procesowe zorientowanej.

Jako przykłady znanych modeli referencyjnych można wymienić: modele referencyjne ARIS, model referencyjny SAP R/3, modele Baan. Podstawowym narzędziem używanym do opisu i modelowania systemów informatycznych jest graficzny język (diagramy graficzne).

Te architektury i modele referencyjne, opracowywane przez producentów oprogramowania, firmy wdrażające systemy informatyczne, ośrodki naukowe, konsorcja, firmy konsultingowe są stale modyfikowane i rozwijane. Powstają także całkiem nowe. Widoczne jest dążenie do ujęcia systemów informatycznych z różnych "punktów widzenia", takich jak: dane, funkcje, organizacja, proces gospodarczy i na różnych poziomach opisu, odpowiadających fazom cyklu życia systemu: analiza i definiowanie wymagań użytkownika, projektowanie, wdrażanie, utrzymywanie systemu.

W coraz większym stopniu uwzględnia się wiedzę przedsiębiorstwa jako czynnik "integrujący" systemy informatyczne. Wiedza jest traktowana jak zasób firmy, którym trzeba zarządzać, tak jak innymi zasobami. Zarządzanie wiedzą obejmuje jej identyfikację, archiwowanie, inwentaryzację, powiększanie (pozyskiwanie), wykorzystywanie. W organizacjach niezbędne jest zapewnienie możliwości współużytkowania wiedzy i swobodnego przepływu informacji (dystrybucja informacji i wiedzy). Wymaga to integracji narzędzi IT, takich jak systemy baz wiedzy, sieci neuronowe, systemy wspomagania decyzji grupowych (pracy grupowej), hurtownie danych, systemy pozyskiwania danych (data mining).

Coraz powszechniejszą formą przedsiębiorstw są organizacje wirtualne. Wirtualne przedsiębiorstwa istnieją dzięki nowej technologii pracy w sieci, umożliwiającej rozproszoną pracę. Wirtualne przedsiębiorstwa działaj ą tak jak inne firmy, lecz nie mają osobowości prawnej. W organizacji wirtualnej procesy gospodarcze przebiegaj ą poprzez wiele zlokalizowanych w różnych miejscach punktów sprzedaży i produkcji, i sięgają do zewnętrznych partnerów przedsiębiorstwa (dostawcy i klienci). Nowa forma przedsiębiorstw skłania do poszukiwania odpowiedzi na pytanie o przydatność dla takich organizacji architektur i modeli, zapewniających integrację systemów informatycznych, utworzonych dla organizacji "tradycyjnych" i tworzenia odpowiednio dostosowanych.

Sposób rozumienia integracji zmienia się i pozostaje w ścisłej zależności od osiągniętego poziomu rozwoju w zakresie technologii IT i zarządzania. Towarzyszy temu rozwój całościowych koncepcji, takich jak komputerowo zintegrowane wytwarzanie (Computer Integrated Manufacturing), komputerowo zintegrowane zarządzanie (Computer Integrated Management), komputerowo zintegrowane przedsiębiorstwo - biznes (Computer Integrated Business), które przedstawiają wskazówki, co do realizacji integracji w dziedzinie systemów informatycznych.

Rozwój koncepcji organizacyjnych i technologii informacyjnych powoduje, że "sztywne", "solidne", "dopracowane", sformalizowane koncepcje architektur i modeli dla zapewnienia integracji, takie jak CIMOSA, GERAM, PERA zaczynają ustępować rozwiązaniom elastycznym, opartym na parametryzacji i wspomaganiu budowy łańcucha tworzenia wartości w przedsiębiorstwie, jak np. iteracyjnego prototypowania procesów IPP (Iterative Process Prototyping) firmy SAP, opartej na "miękkiej" metodyce koncepcji "myślenia sieciowego", wywodzącej się z teorii systemów.

System informatyczny przedsiębiorstwa przestaje być uważany za odrębny element, wymagający "samodzielnej" integracji, ale coraz częściej jest uważany za immanentny składnik całościowo traktowanego przedsiębiorstwa, co znajduje swój wyraz m.in. w coraz powszechniejszym używaniu terminu zintegrowane przedsiębiorstwo zamiast zintegrowany system informatyczny.

Autorka jest prof. dr hab. w Katedrze Informatyki Gospodarczej i Analiz Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Artykuł pochodzi z miesięcznika "Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa" nr 9 (620), wrzesień 2001